قانون ۹۰ در ۱۸۰ روز یعنی هر فرد غیرمقیم — از جمله دارندگان ویزای کوتاه‌مدت (نوع C) شنگن — در هر بازهٔ ۱۸۰ روزه می‌تواند حداکثر ۹۰ روز در کل منطقهٔ شنگن حضور داشته باشد. این سقف برای همهٔ ۲۹ کشور شنگن به‌صورت یکجا محاسبه می‌شود، نه برای هر کشور به‌تنهایی. بازهٔ ۱۸۰ روزه نیز «متحرک» است؛ یعنی در هر روز از اقامت، باید ۱۸۰ روز به عقب بازگردید و مجموع روزهای حضور خود را در این پنجره بشمارید.
درک درست این قاعده برای مسافران ایرانی که با ویزای شنگن چندبار‌ورود به اروپا سفر می‌کنند بسیار مهم است، زیرا نقض ناخواستهٔ آن می‌تواند به جریمه، اخراج و حتی ممنوعیت ورود منجر شود. در این راهنما قاعده را گام‌به‌گام و با مثال توضیح می‌دهیم.
قانون ۹۰ در ۱۸۰ روز دقیقاً چیست؟
طبق درگاه رسمی کمیسیون اروپا، بازدیدکنندگان منطقهٔ شنگن برای اقامت‌های کوتاه‌مدت (گردشگری، تجاری و مشابه) مجاز به «حداکثر ۹۰ روز در هر بازهٔ ۱۸۰ روزه» هستند. سه نکتهٔ کلیدی را به خاطر بسپارید:
- سقف ۹۰ روز برای کل منطقهٔ شنگن است؛ جابه‌جایی میان کشورها روزهای تازه به شما نمی‌دهد.
- بازه ۱۸۰ روزه ثابت و تقویمی نیست، بلکه پیوسته به عقب می‌لغزد.
- این قاعده دربارهٔ اقامت کوتاه‌مدت است و شامل ویزاهای ملی بلندمدت (نوع D) و اجازهٔ اقامت نمی‌شود.
بازهٔ متحرک ۱۸۰ روزه را چگونه حساب کنیم؟
برای بررسی انطباق، در هر روزِ موردنظر ۱۸۰ روز به عقب بشمارید و تمام روزهایی را که در آن پنجره در منطقهٔ شنگن بوده‌اید جمع بزنید؛ این مجموع نباید از ۹۰ بیشتر شود. چون پنجره هر روز یک روز به جلو می‌خزد، روزهای قدیمی پس از گذشت ۱۸۰ روز از «سبد» شما خارج و دوباره آزاد می‌شوند.
یک مثال ساده
فرض کنید در یک سفر ۶۰ روز در اروپا می‌مانید. در این حالت ۳۰ روز دیگر از سقف ۹۰ روزه برای شما باقی می‌ماند که می‌توانید در همان بازهٔ ۱۸۰ روزه استفاده کنید. روزهای آن سفر ۶۰ روزه تنها پس از آنکه ۱۸۰ روز از هر یک از آن‌ها بگذرد، به‌تدریج آزاد می‌شوند. به همین دلیل توصیه می‌شود پیش از برنامه‌ریزی سفر بعدی، تاریخ‌های دقیق ورود و خروج گذشته را بازبینی کنید.
ماشین‌حساب رسمی کمیسیون اروپا
کمیسیون اروپا یک «ماشین‌حساب اقامت کوتاه‌مدت» رسمی و رایگان ارائه کرده که با وارد کردن تاریخ‌های ورود و خروج، باقی‌ماندهٔ روزهای مجاز و آخرین تاریخ مجاز اقامت را به شما نشان می‌دهد. استفاده از این ابزار پیش از هر سفر، مطمئن‌ترین راه برای جلوگیری از اشتباه در محاسبه است.
روز ورود و روز خروج چگونه شمرده می‌شوند؟
در محاسبهٔ شنگن، هم روز ورود و هم روز خروج به‌عنوان یک «روز حضور» کامل در نظر گرفته می‌شوند. بنابراین حتی اگر در روز خروج فقط چند ساعت در خاک شنگن باشید، آن روز نیز در سقف ۹۰ روزه شما لحاظ می‌شود.
این قانون برای چه کسانی اعمال می‌شود؟
قانون ۹۰ در ۱۸۰ روز هم برای شهروندان کشورهای معاف از ویزا و هم برای دارندگان ویزای کوتاه‌مدت نوع C صادق است. از آنجا که دارندگان پاسپورت ایران برای سفر به اروپا به ویزای شنگن نیاز دارند، این قاعده به‌ویژه برای دارندگان ویزای چندبار‌ورود اهمیت دارد: اعتبار بلندمدت ویزا به معنای اجازهٔ اقامت نامحدود نیست و مجموع حضور شما همچنان تابع سقف ۹۰ روزه است.
تفاوت «اعتبار ویزا» با «مدت مجاز اقامت»
یکی از رایج‌ترین اشتباهات، یکسان پنداشتن مدت اعتبار ویزا با مدت مجاز اقامت است. روی برچسب ویزای شنگن دو داده جداگانه درج می‌شود: بازهٔ اعتبار (From/Until) که نشان می‌دهد در چه بازه‌ای می‌توانید وارد شوید، و «مدت اقامت» (Duration of stay) که حداکثر تعداد روزهای مجاز را مشخص می‌کند. همیشه این دو را جدا از هم بخوانید.
نقش سامانهٔ ورود و خروج (EES)
با راه‌اندازی سامانهٔ ورود و خروج (EES) در مرزهای خارجی اتحادیهٔ اروپا، ثبت ورود و خروج مسافران به‌صورت الکترونیکی و زیست‌سنجی انجام می‌شود و این سامانه به‌طور خودکار روزهای مصرف‌شده و باقی‌ماندهٔ شما را محاسبه می‌کند. این یعنی دیگر نمی‌توان به شمارش دستیِ مهرهای گذرنامه تکیه کرد؛ هرگونه اضافه‌اقامت به‌سرعت در سامانه آشکار می‌شود.
عواقب اضافه‌اقامت (Overstay)
ماندن بیش از سقف مجاز می‌تواند پیامدهای جدی داشته باشد:
- جریمهٔ نقدی و ثبت سابقهٔ تخلف
- اخراج و در مواردی ممنوعیت ورود به کل منطقهٔ شنگن برای مدت معین
- افزایش چشمگیر احتمال ریجکت در درخواست‌های ویزای بعدی
به همین دلیل، رعایت دقیق قاعدهٔ ۹۰ در ۱۸۰ روز نه‌تنها یک الزام قانونی، بلکه سرمایه‌گذاری روی سابقهٔ سفر پاک شماست.
نکات عملی برای مسافران ایرانی
- پیش از هر سفر، تاریخ‌های ورود و خروج قبلی را در ماشین‌حساب رسمی کمیسیون اروپا وارد کنید.
- روزهای حضور را خودتان نیز در یک تقویم ثبت کنید تا با داده‌های EES مغایرت نداشته باشید.
- اگر به اقامت طولانی‌تر نیاز دارید، به‌جای ویزای کوتاه‌مدت به‌دنبال ویزای ملی نوع D یا اجازهٔ اقامت باشید.
- مدارک سفر و رزروها را منظم و قابل ارائه نگه دارید؛ در صورت نیاز به تأیید و نوتاری مدارک، خدمات تأیید و نوتاری مدارک ویزا ۲۴ در دسترس است.
جمع‌بندی
قانون ۹۰ در ۱۸۰ روز هستهٔ اصلی مدیریت زمان سفر در شنگن است: حداکثر ۹۰ روز حضور در هر پنجرهٔ متحرک ۱۸۰ روزه، برای کل منطقه و با شمارش روز ورود و خروج. با ابزار رسمی کمیسیون اروپا و ثبت دقیق روزها می‌توانید از اضافه‌اقامت و عواقب آن جلوگیری کنید. برای مطالعهٔ بیشتر دربارهٔ ویزای شنگن کشورهای مختلف به بلاگ ویزا ۲۴ سر بزنید و برای مشاورهٔ تخصصی با ویزا ۲۴ در تماس باشید.
منابع رسمی: ماشین‌حساب اقامت کوتاه‌مدت کمیسیون اروپا و سیاست ویزای کمیسیون اروپا.
سؤالات متداول
آیا با سفر از یک کشور شنگن به کشور دیگر، سقف ۹۰ روز بازنشانی می‌شود؟
خیر. سقف ۹۰ روز برای کل منطقهٔ شنگن به‌صورت یکجا محاسبه می‌شود و جابه‌جایی میان کشورها روز تازه‌ای به شما اضافه نمی‌کند.
آیا روز ورود و روز خروج در ۹۰ روز حساب می‌شوند؟
بله. هم روز ورود و هم روز خروج هرکدام یک روز کامل حضور به شمار می‌آیند، حتی اگر فقط بخشی از آن روز را در شنگن باشید.
اعتبار یک‌سالهٔ ویزای من یعنی می‌توانم یک سال بمانم؟
خیر. اعتبار ویزا فقط بازهٔ مجاز برای ورود را نشان می‌دهد؛ حداکثر مدت اقامت در فیلد «Duration of stay» درج شده و همچنان تابع قاعدهٔ ۹۰ در ۱۸۰ روز است.
چگونه مطمئن شوم که از سقف مجاز عبور نکرده‌ام؟
مطمئن‌ترین راه، استفاده از ماشین‌حساب رسمی اقامت کوتاه‌مدت کمیسیون اروپا با وارد کردن تاریخ‌های دقیق ورود و خروج گذشته است.
اضافه‌اقامت چه عواقبی دارد؟
اضافه‌اقامت می‌تواند به جریمه، اخراج، ممنوعیت ورود به شنگن و افزایش احتمال ریجکت ویزاهای بعدی منجر شود.